Projekt FIREGEN
Ocena wpływu czynników środowiska pracy na zdrowie strażaków Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej
W SKRÓCIE: SZUKAMY CHĘTNYCH DO WZIĘCIA UDZIAŁU W BADANIACH NAD OBCIĄŻENIEM BIOLOGICZNYM STRAŻAKÓW NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE TOKSYCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA
Strażacy w Polsce cieszą się najwyższym zaufaniem społecznym spośród wszystkich grup zawodowych. Ich praca wymaga odwagi, ponadprzeciętnej sprawności fizycznej, dobrego stanu zdrowia oraz ciągłego doskonalenia wiedzy i umiejętności. Jest to jednocześnie służba związana z narażeniem na liczne czynniki szkodliwe, takie jak stres, zaburzenia rytmu dobowego, toksyczne produkty spalania, wysoka temperatura czy skrajny wysiłek fizyczny.
Każdy pożar ma unikalny przebieg, zależny między innymi od warunków wentylacji oraz rodzaju spalanych materiałów. Niezależnie od tych różnic podczas pożaru powstaje złożona mieszanina substancji toksycznych, obejmująca między innymi wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), lotne związki organiczne, dioksyny, furany oraz metale ciężkie.
W 2022 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaklasyfikowała narażenie zawodowe strażaków jako „rakotwórcze dla ludzi”, zaliczając je do grupy 1. Jest to najwyższa kategoria zagrożenia, wskazująca na istnienie silnych dowodów naukowych potwierdzających związek między narażeniem zawodowym strażaków a występowaniem chorób nowotworowych (między innymi z międzybłoniakiem oraz rakiem pęcherza moczowego).
Służba w straży pożarnej stanowi również istotne obciążenie dla układu krążenia. Zaburzenia rytmu dobowego, intensywny wysiłek fizyczny, stres emocjonalny, wysoka temperatura, odwodnienie oraz kontakt z zanieczyszczeniami środowiskowymi mogą zwiększać ryzyko wystąpienia ostrych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Według wyników naszych wstępnych badań nagłe zatrzymanie krążenia o przypuszczalnie nieurazowym pochodzeniu było najczęstszym mechanizmem zgonów podczas służby wśród strażaków w Polsce.
Być może także Ty znasz strażaka, który zmaga się z poważną chorobą.
W wielu krajach, między innymi w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Portugalii, prowadzone są badania nad wpływem szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy na zdrowie strażaków. Na podstawie rzetelnych dowodów naukowych w Stanach Zjednoczonych przyjęto ustawę określaną jako Honor Act, która wprowadza domniemanie związku określonych chorób ze służbą. Jeżeli strażak był podczas służby narażony na czynniki powiązane z rozwojem nowotworów, takie jak toksyczne produkty spalania, śmierć spowodowana taką chorobą może zostać uznana za śmierć związaną ze służbą, bez konieczności wykazywania jednej konkretnej ekspozycji. Dzięki zapisom tej ustawy rodziny zmarłych strażaków mogą uzyskać dostęp do świadczeń federalnych, w tym pomocy finansowej i socjalnej.
W Polsce temat profilaktyki nowotworowej jest od kilku lat nagłaśniany przez środowisko pożarnicze. Dotychczas nie przeprowadzono jednak kompleksowych badań oceniających wpływ warunków służby na biologiczne obciążenie organizmu strażaków. Tymczasem tylko wiedza oparta na rzetelnych dowodach naukowych może realnie przyczynić się do poprawy ochrony ich zdrowia.
Dlatego w ramach projektu FIREGEN chcemy odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób ekspozycja na warunki występujące podczas pożaru — w tym toksyczne produkty spalania, wysoką temperaturę, stres i intensywny wysiłek fizyczny — wpływa na biologiczne obciążenie organizmu. Następstwem takiej ekspozycji mogą być między innymi stres oksydacyjny, uszkodzenia DNA, zmiany epigenetyczne, ostre i przewlekłe stany zapalne oraz przeciążenie układu sercowo-naczyniowego. Te wczesne, często niedostrzegalne jeszcze zmiany biologiczne mogą poprzedzać wystąpienie poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym chorób nowotworowych i chorób serca.
Udział w badaniu jest bezpieczny, dobrowolny i anonimowy. Wszystkie próbki biologiczne oraz zebrane dane zostaną zakodowane i całkowicie zanonimizowane. Żadna osoba trzecia nie uzyska dostępu do danych osobowych uczestników.
Badanie spełnia wymagania RODO i zostało zaakceptowane przez komisję bioetyczną Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Zostanie przeprowadzone w dwóch etapach: przed ekspozycją oraz po standardowym ćwiczeniu w warunkach wysokiej temperatury, realizowanym w kontenerze ogniowym.
W ramach badania planuje się pobranie:
- moczu,
- krwi,
- kondensatu wydychanego powietrza,
- wymazu z nosogardzieli,
- wymazów ze skóry i ŚOI.
Zostaną również wykonane badania EKG oraz echo serca. Wymazy ze skóry i odzieży umożliwią ocenę, jakie substancje osadzają się na powierzchni ciała oraz na środkach ochrony indywidualnej.
Większość procedur — w tym pobranie moczu i wymazów oraz wykonanie EKG i echa serca — ma charakter nieinwazyjny. Pobranie krwi jest procedurą mało inwazyjną.
W pobranych próbkach oznaczane będą między innymi biomarkery narażenia, takie jak metabolity WWA, oraz markery wczesnego efektu biologicznego, obejmujące markery stresu oksydacyjnego, uszkodzeń DNA, zmian epigenetycznych, toksyczności i obciążenia układu sercowo-naczyniowego.
Uzupełnieniem badań będzie krótka ankieta dotycząca stanu zdrowia, przebiegu służby oraz stosowania środków ochrony indywidualnej.
Pobieranie próbek i wykonywanie badań zostanie powierzone wykwalifikowanemu personelowi medycznemu.
Kto przeprowadzi badania?
Badanie będzie prowadzone przez zespół naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Dlaczego warto wziąć udział?
Zrozumienie mechanizmów biologicznego obciążenia organizmu strażaków stanowi fundament skutecznej profilaktyki zdrowotnej w służbie. Udział w projekcie jest realnym wkładem w opracowanie nowoczesnych zasad ochrony zdrowia strażaków PSP i OSP.
Wyniki badań mogą przyczynić się do:
- rozszerzenia i udoskonalenia zakresu badań okresowych,
- opracowania skuteczniejszych procedur profilaktycznych,
- trafniejszej oceny ryzyka zdrowotnego po akcjach i ćwiczeniach,
- stworzenia praktycznych rekomendacji chroniących zdrowie całej formacji,
- opracowania skuteczniejszych standardów dekontaminacji,
- projektowania nowocześniejszych środków ochrony indywidualnej,
- wdrożenia ukierunkowanego biomonitoringu w medycynie pracy strażaków.
Wczesne wykrywanie niepokojących zmian biologicznych może zwiększyć szansę na skuteczne leczenie oraz zachowanie zdrowia przez wiele lat.
Projekt umożliwi również porównanie uzyskanych wyników z rezultatami badań prowadzonych przez zagraniczne ośrodki, między innymi NIOSH i UL FSRI, oraz przyczyni się do harmonizacji standardów ochrony zdrowia strażaków.
W dalszej perspektywie może także zwiększyć szansę na wprowadzenie w Polsce przepisów ustanawiających domniemanie związku określonych chorób ze służbą (legislacji domniemanej).
Biorąc udział w projekcie FIREGEN, dostarczasz nauce niezwykle cennych danych. Pomagasz chronić nie tylko własne zdrowie, lecz także budować bezpieczniejszą przyszłość wszystkich strażaków.
Przyczyniasz się do tego, aby po każdej służbie mogli bezpiecznie wracać do swoich rodzin i jak najdłużej cieszyć się dobrym zdrowiem.
