Nagłe zatrzymanie krążenia jest główną przyczyną zgonów strażaków na służbie, odpowiadając za około 45% wszystkich ofiar śmiertelnych w Stanach Zjednoczonych (1). W badaniu z 2017 roku u zdrowych strażaków narażonych na warunki pożarowe stwierdzono wzrost formacji zakrzepów w warunkach niskiego i wysokiego ścinania oraz zwiększone wiązanie płytek z monocytami. Towarzyszył temu wzrost stężenia troponiny I w osoczu, co wskazuje na bezobjawowy uszkodzenie mięśnia sercowego.
Te mechanizmy — aktywacja płytek krwi, zwiększona trombogenność, upośledzona funkcja naczyń i niedokrwienie mięśnia sercowego — stanowią ścieżkę patogenetyczną łączącą gaszenie pożaru z ostrym zawałem serca.
Dodatkowo narażenie na bardzo wysoką temperaturę zwiększa tętno, kurczliwość serca i zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, a w połączeniu z wysiłkiem i ciężarem ŚOI zwiększa sztywność tętnic i odpowiedzi hemodynamicznej (2).
W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym z 2026 roku przeanalizowano zgony polskich strażaków podczas wykonywania obowiązków służbowych. W latach 1995–2025 w Polsce odnotowano łącznie 112 zgonów strażaków pełniących służbę, z czego 73 (65,2%) dotyczyło strażaków ochotników (OSP), a 39 (34,8%) strażaków zawodowych (PSP).
Wiek w chwili zgonu wahał się od 18 do 69 lat (średnia ogólna ± SD: 42,3 ± 13,6 lat; mediana 42). Strażacy ochotnicy, którzy zginęli na służbie, byli średnio o ponad dekadę starsi od strażaków zawodowych: 46,4 ± 14,0 lat (mediana 50) wśród ochotników w porównaniu z 34,6 ± 8,7 lat (mediana 34) wśród strażaków zawodowych.
Najczęstszym mechanizmem było nagłe zatrzymanie krążenia o przypuszczalnie nieurazowym pochodzeniu, które było przyczyną 50 z 112 zgonów (44,6%). Kolejnym ważnym wnioskiem z przeprowadzonych badań był fakt, że obie formacje różniły się znacząco pod względem operacyjnych okoliczności zgonu: zgony wśród ochotników występowały głównie podczas alarmowania lub powrotu ze zdarzeń, podczas gdy zgony wśród strażaków zawodowych koncentrowały się podczas działań na miejscu zdarzenia i szkoleń.
Co istotne wiek był zdecydowanie najsilniejszym predyktorem mechanizmu zgonu, co było spowodowane wyższym wiekiem strażaków ochotników uczestniczącym w akcji. Pokazuje to, że wiele lat narażenia na warunki pożarowe (m.in. toksyczne produkty spalania), stres, deprywację snu może negatywnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy, co przy nagłym stresie związanym np. z alarmowaniem, może doprowadzić do nagłego incydentu kardiologicznego.
Należy również zastanowić się, czy obowiązujące badania lekarskie strażaków są wystarczające?
Zapraszamy do przeczytania całego artykułu pod adresem: https://www.mdpi.com/2077-0383/15/12/4616
(1) Li, Huichu, et al. „Fire Simulation and Cardiovascular Health in Firefighters.” Circulation, vol. 135, 2017, pp. 1284 – 1295, https://doi.org/10.1161/circulationaha.116.025711.
(2) Gonzalez, Drew E., et al. „Firefighter Health: A Narrative Review of Occupational Threats and Countermeasures.” Healthcare, vol. 12, 2024, https://doi.org/10.3390/healthcare12040440.
